1. Een rekruteringsprofiel voor politieke bestuurders

Elk democratisch bestel bestaat uit kiezers en gekozenen. Het staat of valt ermee. Op 7 maart 2006 staan de politieke partijen weer voor de uitdaging om het vertrouwen van de kiezers te vragen. Naast de opstelling van de verkiezingsprogramma's stellen de lokale afdelingen van de landelijke politieke partijen en de plaatselijke politieke groeperingen het jaar voorafgaand aan de raadsverkiezingen hun kandidatenlijsten op.

De eerste raadsperiode in het duale bestel zit er bijna op. Op basis van de ervaringen in deze eerste periode heeft de Vernieuwingsimpuls Dualisme en lokale democratie in samenwerking met SGBO het profiel voor dualistisch opererende wethouders, raadsleden, en –fracties geactualiseerd. [1]

Dit profiel dient in eerste instantie als een hulpmiddel voor de rekrutering van raadsleden en wethouders. Daarnaast kunnen belangstellende burgers van dit rekruteringsprofiel gebruik maken om zich te oriënteren op een eventueel raadslidmaatschap of wethouderschap.

De duale gemeenteraad

In de duale rolverdeling tussen raad en college zijn de taken duidelijker verdeeld: de raad geeft het college opdrachten mee, het college bestuurt en voert uit. De raad op zijn beurt controleert het college. De wethouders maken niet langer deel uit van de raad.

De raad heeft nu drie hoofdtaken: volksvertegenwoordiging, kaderstelling en controle.

• Volksvertegenwoordiging: Raadsleden zijn namens de burger bij de beleidsvoorbereiding en besluitvorming betrokken, maar moeten er ook voor zorgen dat ze de burger daarbij betrekken. Dat kan door het takenpakket van het raadslid zo in te richten dat er tijd is om contact met de burger te hebben. Daardoor kan het raadslid ook signalen uit de bevolking vertalen in een politieke agenda.
• Kaderstelling: de raad geeft het college opdrachten mee. Dat doet hij met name in de vorm van een programmabegroting, van beleidsnota's en van startnotities. Ook kunnen raadsfracties initiatiefvoorstellen en amendement indienen.
• Controleren: de raad gaat na of het college de opdrachten goed heeft uitgevoerd. Dat kan binnen het gemeentehuis door bijvoorbeeld het stellen van vragen, het gebruik van het enquêterecht, voortgangsrapportages en door gebruik te maken van onderzoeken van de rekenkamer. Dat kan ook buiten het gemeentehuis door in de samenleving naar de effecten van beleid te kijken.

Op zoek naar het schaap met de vijf poten?

De beschrijving van het profiel van dualistische fracties, raadsleden en wethouders is geënt op de ideale situatie ofwel 'wat zou moeten zijn'. Wij zijn ons ervan bewust dat dit profiel een ideaalbeeld schetst en dat het voor bestuurders daarom per definitie niet mogelijk is om geheel aan dit ideaalbeeld te voldoen. Toch is het profiel te gebruiken als een meetlat aan de hand waarvan fracties, individuele raadsleden en wethouders zichzelf onder de loep kunnen nemen.

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 staat een profielschets van de raadsfractie centraal. Deze schets betreft een beschrijving van taken die van een raadsfractie als onderdeel van de gemeenteraad kunnen worden verwacht. Tevens wordt ingegaan op de vaardigheden voor de uitoefening van deze taken.

Het derde hoofdstuk betreft het individuele raadslid en zijn specifieke vaardigheden.

Hoofdstuk 4 gaat in op de functie van de wethouder, rekening houdend met de bestuurlijke verhoudingen in een dualistisch stelsel, hetgeen voor de wethouder onder meer inhoudt dat hij geen lid meer is van de raad en op grotere afstand is komen te staan van zijn fractie.

[1] Met dank aan: Will Scheepens (regioconsulent Vernieuwingsimpuls), Albert van der Zalm (regioconsulent Vernieuwingsimpuls en raadslid Den Haag), Adri Kaland (raadslid Den Haag), Gerard Heetman (raadslid Leidschendam-Voorburg), Lourens Burgers (deelraadslid Amsterdam Zuidoost), Menno de Graaf (raadslid Rijswijk) Herman Janssen (raadslid Meppel en lid Begeleidingscommissie Vernieuwingsimpuls), Esther Boom (deelraadslid Rotterdam Kralingen-Crooswijk), Winnifred Prins (wethouder Zeewolde), Paul Depla (wethouder Nijmegen en lid Begeleidingscommisie Vernieuwingsimpuls).