3. Profielschets individueel gemeenteraadslid

Inleiding

Welke vaardigheden en eigenschappen hebben raadsleden nodig om goed te kunnen functioneren binnen een duale fractie? Van de individuele fractieleden kan niet worden verwacht dat zij alle genoemde rollen van de fractie kunnen vervullen. Dit is ook niet onoverkomelijk: eigenschappen die in een persoon meer of minder aanwezig zijn, kunnen worden aangevuld of gecompenseerd door collega-raadsleden. Niet iedereen is een potentieel schaap met vijf poten, maar dat hoeft belangstellende burgers er niet van te weerhouden het raadslidmaatschap te ambiëren.

Wel zou het potentiële raadslid over een aantal kwaliteiten moeten beschikken, die dan in de loop van het raadswerk al dan niet door middel van scholing kunnen worden ontwikkeld. Vanzelfsprekend is voldoende beschikbare tijd een voorwaarde om enkele van de rollen voor de fractie te kunnen vervullen.

In het onderstaande profiel, dat bedoeld is als een meetlat voor (potentiële) raadsleden, komt een aantal vereiste eigenschappen voor een duaal raadslid aan bod. Deze vereisten zijn in het onderstaande in een drietal categorieën ingedeeld: beschikbaarheid, vaardigheden en persoonskenmerken. De categorie beschikbaarheid spreekt voor zich. Bij de categorie vaardigheden wordt aangegeven welke vaardigheden in principe verwacht mogen worden van individuele raadsleden. Onder het kopje persoonseigenschappen wordt aangegeven welke karaktereigenschappen van belang zijn.

Eigenschappen van het duale raadslid samengevat:

Beschikbaarheid

Het raadslid investeert voldoende tijd in het raadslidmaatschap.

Vaardigheden

Het raadslid is maatschappelijk betrokken, maar onafhankelijk.
Het raadslid sluist de publieke agenda door naar de agenda van de raad en stelt daarbij prioriteiten.
Het raadslid controleert het college.
Het raadslid heeft kennis van of affiniteit met één of meerdere aspecten van het lokaal bestuur.
Het raadslid is aanspreekbaar op zijn politieke keuzes en die van de fractie.
Het raadslid is integer.

Persoonlijkheid

Het raadslid is nieuwsgierig, kritisch en uit zijn mening op onafhankelijke wijze.
Het raadslid schept plezier in discussie, heeft lef om zijn standpunt te verdedigen én waar nodig te wijzigen.
Het raadslid is in staat te relativeren en is aanspreekbaar op eigen functioneren.
Het raadslid beschikt over een zekere mate van creativiteit, openheid, inlevingsvermogen en gevoel voor politieke verhoudingen.

Eigenschappen van het duale raadslid

Beschikbaarheid

1 Het raadslid investeert voldoende tijd in het raadslidmaatschap.

Het raadslidmaatschap is geen fulltime functie. Dat neemt niet weg dat er aardig wat tijd in gaat zitten. Hoeveel tijd ermee gemoeid is, is afhankelijk van een aantal factoren. Ervaringen van anderen geven een indicatie. Het raadslid neemt niet alleen deel aan vergaderingen van de raad, commissies en zijn fractie, maar vervult ook buiten het gemeentehuis een volksvertegenwoordigende functie.

Het raadslid is bij voorkeur in de gelegenheid om de feitelijk beschikbare tijd voor het raadslidmaatschap met enige flexibiliteit en effectief te besteden.

Vaardigheden

2. Het raadslid is maatschappelijk betrokken, maar onafhankelijk

Een raadslid kent zijn omgeving en neemt deel of heeft deelgenomen aan maatschappelijke activiteiten in de gemeente. Het raadslid heeft hierdoor inzicht in wat er leeft in de lokale gemeenschap. Een raadslid is echter geen spreekbuis van bepaalde groepen: Hij blijft onafhankelijk en is gericht op hoor en wederhoor.

3. Het raadslid sluist de publieke agenda door naar de agenda van de raad en stelt daarbij prioriteiten.

Een raadslid verzamelt actief informatie uit verschillende bronnen binnen de lokale gemeenschap. Belangrijk is daarbij dat het raadslid prioriteiten stelt. In de eerste plaats gaat het om de keuze of een probleem een incident is of een signaal van een dieperliggend probleem. Details of individuele zaken kunnen prima worden doorgeleid naar de ambtelijke organisatie. Het raadslid wijst de burger daarbij de weg in de gemeentelijke organisatie en naar meldpunten.

Daarnaast stelt het raadslid politieke prioriteiten. Door duidelijke keuzes te maken in de onderwerpen waar hij zich op richt, komt de politieke identiteit van de fractie tot zijn recht en is voor de burger herkenbaar waar het raadslid voor staat.

Een raadslid verwerkt informatie uit de samenleving tot aandachtspunten die op de (politieke) agenda van raad en commissies thuishoren. Hij weet deze punten overtuigend te communiceren naar de andere partijen in het politieke speelveld en weet bij het opstellen van deze punten verschillende belangen af te wegen.

Het raadslid betrekt deze informatie ook bij het stellen van kaders voor het collegebeleid. Dit laatste doet hij met name door het uitoefenen van zijn verordenende en budgettaire bevoegdheden.

Uit de praktijk:
In diverse gemeenten is de onrust die ontstond rond de mogelijke negatieve invloed van UMTS-zendmasten op de gezondheid opgepakt. Raadsleden hebben daarover vragen gesteld aan het college en aan de raad voorgesteld de betreffende verordeningen zo aan te passen dat deze masten niet geplaatst mogen worden.

4. Het raadslid controleert het college.

Het raadslid vergaart - door ontsluiting van diverse bronnen - actief informatie. Hij onderhoudt hiertoe een eigen netwerk. Het raadslid gebruikt deze informatie actief en kritisch in zijn controle van het college. Het raadslid is in staat om informatie te interpreteren en politiek te vertalen, hierover een eigen mening te vormen (of een gezamenlijke mening met de fractie) en deze uit te spreken. Het raadslid gaat in alle openheid (in de raadsvergadering en in de samenleving) de discussie aan met het college.

5. Het raadslid heeft kennis van of affiniteit met één of meerdere aspecten van het lokaal bestuur.

Het raadslid is bereid om zich in één of meer beleidsterreinen te verdiepen en enige kennis op te doen van de nieuwe bestuurlijke verhoudingen, de Gemeentewet, de werkprocessen binnen de gemeente en de gemeentefinanciën.

Bij voorkeur vormt het raadslid een aanvulling op de reeds in de fractie aanwezige inhoudelijke kennis.

6. Het raadslid is aanspreekbaar op zijn politieke keuzes en die van zijn fractie.

Het raadslid legt actief, en dus ook zonder dat daar naar gevraagd is, verantwoording af aan de bevolking over politieke keuzes van de fractie en hemzelf. Daarnaast kijkt het raadslid zowel kritisch naar het eigen functioneren als naar het functioneren van de raadsfractie. Waar mogelijk stelt hij in alle openheid aanpassingen voor.

7. Het raadslid is integer.

Een raadslid is zich bewust van zijn publieke functie en heeft integriteit hoog in het vaandel. Een raadslid voelt aan wanneer er sprake is van belangenverstrengeling en geeft openheid van zaken. Zo nodig onthoudt het raadslid zich van stemming.

Uit de praktijk:
Een raadslid uit Harlingen stemde niet mee over de invoering van toeristenbelasting, omdat hij zelf toeristisch ondernemer en bestuurslid van de schippersvereniging is.

Persoonlijkheid

8. Het raadslid is nieuwsgierig, kritisch en uit zijn mening op onafhankelijke wijze.

Het raadslid heeft een actieve interesse in zijn omgeving en zoekt graag dingen uit. Hij weet waar relevante informatie gehaald kan worden en weet aangeboden informatie (door bijvoorbeeld de wethouder) op waarde te schatten.

Het raadslid beschikt over inzicht in de waarde van informatie en hoe verschillende informatie het best kan worden gecombineerd. Hij weegt bij voortduring belangen tegen elkaar af. Daarnaast beschikt het raadslid over een zekere affiniteit met communicatie- en discussietechnieken. Deze eigenschappen spelen een belangrijke rol bij de taken en vaardigheden die van belang zijn bij de agendavorming en controlerende functie.

9. Het raadslid schept plezier in discussie, heeft lef om zijn standpunt te verdedigen én waar nodig te wijzigen.

Het raadslid schept plezier in het - openbare - debat en in onderhandelingen met de bevolking, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, de overige raadsleden en het college. Het raadslid is in staat het standpunt van hemzelf en van de fractie te verwoorden en te verdedigen. Hij staat open voor tegenargumenten en weet deze op waarde te schatten.

Het raadslid is zich er ook in vergaderingen van bewust dat het publiek de discussie moeten kunnen volgen en let daarop in gebruik van taal en spreektijd.

10. Het raadslid is in staat te relativeren en is aanspreekbaar op eigen functioneren

Het raadslid is niet snel uit het veld te slaan, wanneer hij anderen niet weet te overtuigen. Ook bij oneigenlijk gevoerde discussies blijft het raadslid overeind. Het raadslid heeft oog voor de wijze waarop het politieke spel wordt gespeeld. Hij relativeert kritiek en kan tegenslagen incasseren.

Het raadslid is enige zelfkritiek niet vreemd en is voor anderen aanspreekbaar op het eigen functioneren. Hij is bereid om continu bij te leren.

11. Het raadslid beschikt over een zekere mate van creativiteit, openheid, inlevingsvermogen en gevoel voor politieke verhoudingen.

Het raadslid ziet een uitdaging in nieuwe instrumenten en ontwikkelingen, zoals interactieve beleidsvoering, maar ook in vastgelopen, moeilijke bestaande situaties. Hij gebruikt creativiteit bij het omgaan met zowel nieuwe als bestaande instrumenten en situaties. Het raadslid staat open voor nieuwe ideeën en beschikt over inlevingsvermogen in andere spelers in het politieke bedrijf: burgers, maar ook ambtenaren, wethouders, andere raadsfracties en de burgemeester. Hij onderhoudt goede relaties met deze personen. Hij heeft inzicht in wat wel en wat geen politiek haalbare oplossingen zijn. Deze eigenschappen spelen een belangrijke rol bij de uitoefening van zijn volksvertegenwoordigende, kaderstellende en controlerende functie.